แนะนำภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และวัสดุ


     ภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และวัสดุ คณะวิศวกรรมศาสตรมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นภาควิชาที่เปิดสอนหลักสูตรวิศวกรรม 3 หลักสูตร ทั้งในระดับปริญญาตรี ปริญญาโท และปริญญาเอก คือ
    ระดับปริญญาตรี มี 2 สาขา คือ 
  • หลักสูตรวิศวกรรมเหมืองแร่
  • หลักสูตรวิศวกรรมวัสดุ
     ระดับปริญญาโทและปริญญาเอก มี 1 สาขา คือ 
  • หลักสูตรวิศวกรรมเหมืองแร่และวัสดุ

วิศวกรรมเหมืองแร่

วิศวกรเหมืองแร่ เป็นอาชีพในสาขาวิศวกรรมที่เก่าแก่ ในประเทศที่พัฒนาด้านอุตสาหกรรมหนักอย่างรวดเร็วจะให้ความสำคัญแก่สาขาวิศวกรรมเหมืองแร่มากเพราะเป็นสาขาที่เกี่ยวกับการนำสินแร่และโลหะ ซึ่งเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมพื้นฐานที่จำเป็นมาใช้งาน

งานหลักของวิศวกรเหมืองแร่ คือ การวางแผนออกแบบ และควบคุมการทำเหมืองแร่ กระบวนการผลิตสินแร่ และกระบวนการแยกแร่ รวมไปถึงงานโลหกรรม และวัสดุศาสตร์ นอกจากนี้วิศวกรเหมืองแร่ต้องมีความรู้ทางด้านธรณีวิทยา โลหะวิทยา เทคโนโลยีปิโตรเลียมและก๊าซธรรมชาติ

ในบางครั้งวิศวกรเหมืองแร่ต้องไปทำงานที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากอุตสาหกรรมแร่ทั้งในด้านการจัดการและเทคโนโลยีที่ใช้ในการแก้ไข โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบัน ปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาที่มนุษย์ให้ความสนใจกันสูงมากนัก ความต้องการผู้มีความรู้ในด้านนี้จึงมีสูง ซึ่งผู้ที่เหมาะสมที่สุดจะช่วยแก้ปัญหา คือ ผู้ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการแร่โดยตรงนั่นคือ วิศวกรเหมืองแร่นั่นเอง

ดังนั้นผู้ที่จบหลักสูตรวิศวกรรมเหมืองแร่ นอกจากจะต้องมีความรู้พื้นฐานทางด้านวิชาชีพเป็นอย่างดีแลัว ยังสามารถทำรายงานสิ่งแวดล้อมได้ มีจิตสำนึกเรื่องสิ่งแวดล้อม สามารถประยุกต์ความรู้ และคอมพิวเตอร์กับงานในอาชีพได้เป็นอย่างดี รวมทั้งเป็นผู้ที่มีการสื่อสารดี ใฝ่รู้ มีจริยธรรม และสามารถพัฒนาตนเอง พัฒนางานและพัฒนาประเทศได้


ตลาดงานของวิศวกรรมเหมืองแร่


หน่วยรัฐบาล กระทรวงอุตสาหกรรม ( กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ และ กรมทรัพยากรธรณี ) กระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม
หน่วยงานเอกชน
  • บริษัทเหมืองแร่และโรงแต่งแร่ต่างๆ ทั่วประเทศและในอินโดจีน ( ลาว พม่า เวียดนาม ) เช่น เหมืองทองคำ ตะกั่ว สังกะสี ถ่านหิน ยิบซั่ม เฟลด์สปาร์ โดไมท์ แบไรท์ ดินดำ บอลเคลย์ ดินขาว และโรงงานผลิตผงคาร์บอเนต และปูนขาว ปูนไฮเดรต และ Precipitated limestone เป็นต้น 
  • โรงปูนซิเมนต์ต่างๆ ( บริษัท ปูนทีพีไอ ปูนเอเซีย ปูนซิเมนต์ไทย ปูนซิเมนต์นครหลวง ชลประทานซีเมนต์ และบริษัท ปูนซิเมนต์ขนาดเล็ก เช่น สระบุรีซิเมนต์ เป็นต้น ) 
  • โรงถลุงและการแปรรูปโลหะ 
  • บริษัทที่ขุดเจาะและสำรวจปิโตรเลียม และแก๊สธรรมชาติ 
  • บริษัทก่อสร้างที่ต้องการผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้วัตถุระเบิดสำหรับการทำถนนผ่านภูเขาและการเจาะอุโมงค์ การสร้างเขื่อน 
  • เหมืองหิน ( ปัจจุบันเหมืองหินจำเป็นต้องใช้วิชาการมากขึ้น เพื่อดูแลการระเบิดหิน การย่อยและคัดขนาดโดยไม่มีปัญหาสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนรอบข้าง ) 
  • งานขายเครื่องจักรกลหนัก ขายวัตถุระเบิด และงานการตลาดแร่และวัสดุระหว่างประเทศ
หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย
บริษัทสำรวจปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

วิศวกรรมวัสดุ 

วิศวกรวัสดุ เป็นอาชีพที่จะต้องมีความรู้ ความเข้าใจถึงพฤติกรรมต่างๆ ของวัสดุ แต่ละประเภท รู้จักจัดการและควบคุมคุณภาพตามมาตรฐานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ประยุกต์กระบวนการทางด้านวัสดุ และวิธีการผลิตที่ประหยัด และมีประสิทธิภาพ เลือกทดแทนวัสดุเก่าด้วยวัสดุใหม่ที่มีสมรรถนะที่ดีกว่า ถูกกว่า และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่า

ในงานวิศวกรรมวัสดุ จะทำการตรวจพฤติกรรมของวัสดุและแนะแนวทางในการ ปรับปรุงคุณภาพชีวิตจากพื้นฐานความต้องการที่สำคัญเพื่อเติมฝันให้เป็นจริง
บทบาทของวิศวกรรรมวัสดุ คือ

  • วิจัยและพัฒนาและประยุกต์องค์ความรู้และหลักการทั้งเก่าและใหม่ เพื่อเสริมฐานทางด้านเทคโนโลยีด้านเทคโนโลยีด้านต่างๆ 
  • ตรวจสอบพฤติกรรมของวัสดุซึ่งขั้นอยู่กับโครงสร้างจุลภาค (microstructure) 
  • แปรรูปวัตถุดิบให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีโครงสร้างจุลภาคที่เหมาะสมต่อสมรรถนะสูงสุดและประหยัดที่สุด 
  • ปรับปรุงกระบวนการผลิตและสมรรถนะของวัสดุวิศวกรรมทั้งหมด 
  • เลือกวัสดุและกระบวนการผลิตวัสดุให้เหมาะสม 
  • ป้องกันการกัดกร่อนและการเสื่อมสภาพของวัสดุ 
  • ทดแทนวัสดุเก่าด้วยวัสดุที่มีสมรรถนะที่ดีกว่า ถูกกว่า และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่า
วัสดุที่วิศวกรวัสดุ จะต้องตรวจสอบ เลือก ออกแบบ และผลิต
โลหะ (Metals)
พอลิเมอร์ (Polymers)
มีโลหะผลิตจากพื้นโลกมากกว่า 70 % ของธาตุ บนพื้นโลก โลหะทำให้เกิดการคมนาคม อุตสาหกรรมเกษตรกรรม การก่อสร้าง และการสื่อสาร พลาสติกทำจากโมเลกุลของสารไฮโดรคาร์บอน ใช้แทนที่วัสดุดั้งเดิมบางชนิดในรถยนต์ คอมพิวเตอร์ เฟอร์นิเจอร์ บรรจุภัณฑ์ และอื่นๆ
เซรามิก (Ceramics)
วัสดุผสม (Composites)
เซรามิกอย่างง่ายผลิตจากดินเหนียว ปัจจุบัน ดินเหนียวใหม่ แก้ว และซิลิเกต ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อผลิตเซรามิกชั้นสูง ชิ้นส่วนเซรามิกใช้ใน เครื่องยนต์ของเครื่องบินและรถยนต์อิเล็กทรอนิกส์และการสำรวจอวกาศ วัสดุผสมเป็นวัสดุที่ผสมด้วยวัสดุมากกว่า 2 กลุ่มขึ้นไป เช่น เซรามิก และพลาสติก ปัจจุบันนำไปใช้ เป็นวัสดุ ในเครื่องบิน รถยนต์ และ อุปกรณ์กีฬา วัสดุผสม มีน้ำหนักเบา แข็งแรง และทนต่อการกัดกร่อน


นอกจากวัสดุดังกล่าวแล้วก็ยังครอบคลุมไปถึงวัสดุกึ่งตัวนำ (superconductors) วัสดุชีวภาพ (biomaterials) เช่น อวัยวะเทียมในร่างกายมนุษย์ ได้แก่ หลอดเลือด หัวใจ ลิ้นหัวใจ กระดูก และฟัน เป็นต้น ) และวัสดุอุตสาหกรรม ( สิ่งทอ เครื่องหนัง ไม้ กระดาษ ซีเมนต์ อิฐ และคอนกรีต ) 

วิศวกรวัสดุทำอะไรได้บ้าง ยกตัวอย่างงานอย่างหนึ่งของวิศวกรรมวัสดุที่แตกต่างจากวิศวกรรมเครื่องกล คือ การพัฒนาเครื่องยนต์แจ็ตก๊าซเทอร์ไบน์ ในขณะที่วิศวกรรมเครื่องกลจะมีหน้าที่ในการออกแบบหาแนวทางที่เหมาะสมทางปัญหาเชิงกลที่ให้มั่นใจในสมรรถนะของเครื่องยนต์ ข้อจำกัดและความเป็นไปได้ต่างๆ แต่วิศวกรวัสดุพัฒนา วัสดุซึ่งทำให้เทอร์ไบน์สามารถทำงานได้ที่อุณหภูมิสูงกว่า เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและกำลังที่ให้ออกมา เป็นต้น


ตลาดงานของวิศวกรรมวัสดุ
บริษัทผลิตยานยนต์ เครื่องบินและอากาศยานเครื่องจักรและชิ้นส่วนบริษัทแปรรูป โลหะถลุงโลหะเหล็กและเหล็กกล้า บริษัทหล่อโลหะต่างๆ บริษัทผลิตเซรามิกสุขเภัณฑ์ กระเบื้อง แก้วกระจก บริษัทผลิตยางรถยนต์และผลิตภัณฑ์จากยางของเด็กเล่นอุปกรณ์กีฬา บริษัทผลิตชิ้นส่วน พลาสติกชิ้นส่วนเครื่องมือแพทย ์อุปกรณ์ไฟฟ้า และอิเล็กทรอนิกส์ วัสดุกึ่งตัวนำ บริษัทปูนซีเมนต์ ผลิตสี กาว วัสดุก่อสร้าง บริษัท ผลิตอาวุธและอุปกรณ์การทหาร บริษัทผลิตเรือเดินสมุทร บริษัทให้บริการทดสอบ สมบัติของวัสดุและการจำแนกวัสดุ บริษัทที่ปรึกษา สถาบันวิจัยและครู อาจารย์